Vergi Usul Kanunu'nun 351'inci maddesinde tanımlanan usulsüzlük, vergi kanunlarının şekle ve usule ilişkin hükümlerine uyulmamasıdır. Usulsüzlük kabahati, henüz bir vergi ziyaı meydana gelmediği için tehlike kabahati olarak kabul edilmektedir. Çünkü mükellef veya vergi sorumlusu, vergi kanunlarının şekle ve usule ilişkin hükümlerine aykırı davranarak vergi ziyaına yol açmaya elverişli bir ortam yaratmaya çalışmaktadır.
Vergi Usul Kanunu, usulsüzlük kabahatini, fiillerin ağırlığına göre iki derece üzerinden tek tek saymakta ve bunlara ilişkin cezaları belirtmektedir;
- Birinci Derece Usulsüzlükler
- Vergi ve harç beyannamelerinin süresinde verilmemiş olması,
- Vergi Usul Kanunu'na göre tutulması zorunlu olan defterlerden herhangi birinin tutulmamış olması
- Defter kayıtlarının ve bunlarla ilgili belgelerin doğru bir vergi incelemesi yapılmasına imkân vermeyecek derecede noksan, usulsüz veya karışık olması,
- Çiftçiler tarafından Vergi Usul Kanunu'nun 245'inci maddesi hükmüne göre muhtar ve ihtiyar heyetlerince yapılan davete süresinde uyulmaması,
- Vergi Usul Kanunu'nun kayıt düzenine ait hükümlerine uyulmamış olması,
- İşe başlamanın zamanında bildirilmemesi,
- Tasdiki zorunlu defterlerden herhangi birinin tasdik işleminin yaptırılmamış olması,
- Diğer ücretler üzerinden alınan gelir vergisinin tarh zamanı geçtiği halde verginin tarh ettirilmemiş olması,
- Veraset ve intikal vergisi beyannamelerinin 15 gün beklendikten sonra tebliğ edilmek şartı ile verilen ek 15 günlük süre içerisinde verilmiş olması
- İkinci Derece Usulsüzlükler
- Veraset ve intikal vergisi beyannamesinin verilmesi gereken sürenin sonundan başlayarak 15 gün içinde verilmiş olması,
- Ekim ve sayım beyanlarının süresi içinde veya kanunda istenilen bilgileri içerecek doğru bir şekilde yapılmaması,
- Vergi kanunlarında yazılı bildirimlerin zamanında yapılmamış olması,
- Vergi karnesinin süresinin sonundan başlayarak 15 gün geçtiği halde alınmamış olması,
- Tasdiki zorunlu olan defterlerden herhangi birinin tasdik işleminin, süresinin sonundan başlayarak bir ay içinde yaptırılmış olması,
- Vergi beyannameleri, bildirimler, evrak ve vesikaların kanunen belli şekil ve muhteviyatı ve ekleri ile bunlarla ilgili olarak yapılan diğer düzenlemelere ilişkin hükümlere uyulmamış olması,
- Hesap veya muamelelerin doğruluk veya açıklığını bozmamak şartıyla bazı evrak ve vesikaların bulunmaması veya ibraz edilmemesi.
Usulsüzlük kabahatlerine ilişkin cezalar, Vergi Usul Kanunu'nun sonuna eklenen cetvelde belirtilmektedir. Bu cetvelde yer alan cezalar, mükellef gruplarına göre farklılık gösterdiği gibi, usulsüzlük kabahatini oluşturan fiilin birinci derece usulsüzlük veya ikinci derece usulsüzlük fiillerinden olmasına göre de değişiklik göstermektedir. Usulsüzlük fiilinin aynı zamanda re'sen takdiri gerektirmesi halinde, kanuna bağlı cetvelde yazılı cezalar iki kat olarak uygulanır.
Vergi Usul Kanunu usulsüzlük kabahatlerinin yanı sıra daha ağır usul ihlalleri özel usulsüzlük kabahatleri olarak düzenlenmiştir. Vergi ceza hukukunda yer alan özel usulsüzlük halleri;
- Fatura ve Benzeri Belgelerin Verilmemesi ve Alınmaması İle Diğer Şekil ve Usul Hükümlerine Uyulmaması
- Damga Vergisinde Özel Usulsüzlük
- Bilgi Vermekten Çekinme ile Vergi Usul Kanunu'nun Muhafaza ve İbraz Ödevlerine Aykırı Davranılması